MetaNote 21
رابردم موقع تراش فضای پست؛ سؤالی که کسی درست اندازهاش نگرفته
همکاری از من پرسید: موقع درمان ریشه رابردم میبندیم و ایزوله را رعایت میکنیم. موقع تهیهی فضای پست هم باید همین کار را کرد؟ در عمل تقریباً هیچکس این کار را نمیکند، ولی سؤال جدی است و جواب سرراستی هم ندارد.
شواهد چه میگویند
وقتی دنبال مقالهای گشتم که مستقیم همین را سنجیده باشد، فقط یک مورد پیدا کردم: مطالعهی گذشتهنگر Goldfein در سال ۲۰۱۳ که نتیجه گرفته بود پست گذاشتن با رابردم موفقیت بالاتری دارد. ولی این مطالعه چند ضعف جدی دارد. معیارش برای تشخیص رابردم، دیده شدن کلمپ در رادیوگرافی بود، در حالی که رابردم را بدون کلمپ فلزی هم میشود گذاشت. گروه رابردم فقط ۳۰ دندان داشت در برابر ۱۷۴ دندان بدون رابردم. و مهمتر از همه، اثر اپراتور کنترل نشده بود؛ کسی که رابردم میزند احتمالاً بقیهی مراحل را هم دقیقتر انجام میدهد. پس نمیشود اختلاف را به رابردم نسبت داد.
بقیهی منابع یا آزمایشگاهیاند یا حیوانی، و همهشان سناریوی دیگری را مدل کردهاند: فضای پستی که هفتهها و ماهها باز مانده. این با چند دقیقه کار بدون رابردم و بعد سمان کردن پست فرق دارد. پس عملاً برای این سؤال دادهی قابل اتکایی نداریم و باید به استدلال تکیه کنیم.
استدلال من
در منابع اندو مفهومی داریم به اسم سیل اپیکال: وقتی بعد از تراش فضای پست ۴ تا ۵ میلیمتر گوتاپرکا در انتهای کانال باقی مانده باشد، سیل اپیکال برقرار است. سیل کرونال هم چیزی است که رستوریشن نهایی، یعنی پست و کور و روکش، تأمین میکند. در یک درمان موفق، سیستم از دو طرف بسته است.
سؤال این است که در فاصلهی کوتاه بین تراش و سمان کردن پست، اگر بزاق وارد فضای پست شود چه میشود. این فاصله چه در جلسهی ساخت پست باشد و چه در جلسهی تحویل، در حد چند دقیقه است. پاسخ من این است که وقتی سیل اپیکال دستنخورده مانده و سیل کرونال هم با رستوریشن برقرار میشود، آن مقدار کم باکتری که بین دو سد محبوس شده، نه منبع غذایی دارد و نه راه خروج.
این همان منطقی است که در دندانپزشکی بیومیمتیک به آن تکیه میکنیم. در آنجا قاعده این است که حاشیهی حفره، یعنی حدود ۲ میلیمتر پیرامونی که پریفرال سیل زون نام دارد، باید کاملاً از پوسیدگی پاک شود تا باند و سیل محیطی قابل اعتماد باشد. ولی در مرکز حفره و نزدیک پالپ، اگر برداشتن کامل پوسیدگی به اکسپوز منجر میشود، مقداری عاج پوسیده را عمداً باقی میگذاریم و روی آن را مهروموم میکنیم. پوسیدگی سیلشده متوقف میشود، چون باکتری زیر سیل فعالیتش را از دست میدهد. یعنی اصل کار این است که سیل محیطی سالم باشد، نه اینکه داخل سیستم استریل باشد. در فضای پست هم دقیقاً همین وضعیت را داریم: سیل اپیکال از یک طرف و سیل کرونال از طرف دیگر، و مقدار ناچیزی فلور بزاقی که بین این دو گیر افتاده.
جمعبندی
این استدلال هنوز آزموده نشده، چون مطالعهای که این زنجیره را کامل دنبال کرده باشد وجود ندارد. ولی بر مبنای مفاهیمی است که خود منابع اندو تعریف کردهاند و با منطق مهروموم در بیومیمتیک همخوان است. تا وقتی دادهی بهتری نیامده، این موضع من است: سیل اپیکال سالم بهعلاوهی سیل کرونال درست، آلودگی کوتاهمدت حین تراش را خنثی میکند.
محتوای این صفحه برای استفادهٔ آموزشی دندانپزشکان و دانشجویان دندانپزشکی تهیه شده است.