Bruxism

تعریف

براکسیسم، یا همان دندان‌قروچه، یک فعالیت تکرارشونده در عضلات جونده است. طبق کنسنسوس بین‌المللی Lobbezoo et al., 2018، این فعالیت دو شکل اصلی دارد: کلنچینگ، یعنی فشردن دندان‌ها روی هم بدون حرکت، و گرایندینگ، یعنی ساییدن دندان‌ها به هم؛ گاهی هم به‌شکل بریسینگ یا تراست فک دیده می‌شود. بریسینگ (bracing) یعنی سفت و ثابت نگه‌داشتن فک در یک وضعیت معین با انقباض ایزومتریک عضلات جونده — فک در یک حالت مشخص «قفل» می‌شود، بدون آن‌که لزوماً دندان‌ها به هم فشار بیاورند یا حرکت کنند. تراست (thrusting) یعنی هل‌دادن یا جلوبردن تکرارشونده‌ی مندیبل (حرکت پروتروزیو)، که آن هم می‌تواند بدون تماس دندانی اتفاق بیفتد.

نکته‌ی مهم این‌جاست که طبق این تعریف، کلنچینگ نیز بخشی از براکسیسم محسوب می‌شود، نه پدیده‌ای جدا — برخلاف نام فارسیِ «دندان‌قروچه» که فقط به صدای ساییدن اشاره دارد. براکسیسم به دو نوع تقسیم می‌شود: براکسیسم خواب، که شب اتفاق می‌افتد و ریشه‌ی مرکزی-عصبی دارد، و براکسیسم بیداری، که روز و بیشتر همراه با استرس دیده می‌شود.

مرز مفهوم و سوءبرداشت‌ها

رایج‌ترین اشتباه این است که با دیدن یک بیمار براکسر، آن را معادل یک بیماری در نظر بگیریم و دنبال «درمان قطعی» باشیم. کنسنسوس بین‌المللی ۲۰۱۸ این رفتار را در فرد سالم اختلال نمی‌داند؛ بیشتر آن را شبیه یک ریسک‌فاکتور می‌بیند که بسته به شدتش ممکن است عواقبی داشته باشد یا نداشته باشد.

سوءبرداشت دوم در سطح تشخیص است. دیدن چند سطح سایشی روی دندان‌ها کافی نیست تا با قطعیت بگوییم فرد براکسر است، چون آن فاست‌ها می‌توانند قدیمی باشند یا منشأ دیگری داشته باشند. تشخیص دقیق نیاز به پلی‌سومنوگرافی همراه با EMG عضلات فکی دارد؛ هر چیز کمتر از این، در بهترین حالت «احتمال براکسیسم» است، نه تشخیص قطعی. و برخلاف آنچه سال‌ها تدریس می‌شد، اکلوژن بد یا تماس‌های premature علت اصلی براکسیسم خواب نیستند؛ منشأ آن بیشتر مرکزی و نوروفیزیولوژیک است.

نقش در تصمیم‌گیری درمانی

چون نمی‌توان خودِ رفتار را حذف کرد، تمرکز درمان روی محافظت از ساختارهایی است که این نیرو به آن‌ها آسیب می‌زند. همین منطق پشت طراحی نایت‌گارد است، پشت انتخاب متریالِ ضخیم‌تر و مقاوم‌تر برای روکش در بیمار براکسر، پشت احتیاط بیشتر در پروگنوز ایمپلنت، و در مواردی، پشت تزریق توکسین بوتولینوم برای کاهش فعالیت عضلانی. دندان‌پزشکی که این را نادیده بگیرد و رستوریشن را مثل یک بیمار غیر‌براکسر طراحی کند، باید منتظر شکست زودرس باشد.