روکش‌های ایمپلنت‌های مجاور را اسپلینت کنیم یا جدا بگذاریم؟
وقتی دو یا چند ایمپلنت کنار هم قرار می‌گیرند، یکی از اولین سؤال‌ها در طراحی پروتز این است که روکش‌ها به هم وصل شوند (اسپلینت) یا هر ایمپلنت روکش جداگانه داشته باشد. اسپلینت کردن باعث می‌شود نیرو بین ایمپلنت‌ها تقسیم شود. در مقابل، روکش‌های جدا تمیز کردن را ساده‌تر می‌کنند و ساختن امرجنس پروفایل، تنظیم تماس‌ها و رسیدن به پسیو فیت را هم آسان‌تر می‌کنند. در ادامه بررسی می‌کنیم که شواهد بالینی کدام‌یک را برتر نشان می‌دهد.
∆ ۱. تحلیل استخوان اطراف ایمپلنت
در مروری که سال ۲۰۱۸ منتشر شد، از نظر تحلیل استخوان تفاوتی بین روکش‌های اسپلینت و جدا دیده نشد و این نتیجه به‌خصوص در ناحیه‌ی خلفی صدق می‌کرد. مرور AO/AAP در سال ۲۰۲۵ تحلیل استخوان کمی کمتری را در روکش‌های جدا نشان داد. اما طبق همان مقاله این اختلاف حدود یک‌دهم میلی‌متر بود و خود نویسندگان آن را احتمالاً از نظر بالینی بی‌اهمیت دانسته‌اند. در بحث همین مقاله همچنین اشاره شده که وقتی بیش از دو ایمپلنت به هم اسپلینت می‌شوند، مطالعات اخیر تحلیل استخوان بیشتری را در ایمپلنت وسطی گزارش کرده‌اند. بنابراین از نظر استخوان هیچ‌کدام از دو روش برتری واقعی ندارد و آنچه تفاوت ایجاد می‌کند، امکان تمیز کردن ناحیه است.
∆ ۲. بقای ایمپلنت
مرور ۲۰۱۸ بقای بیشتری را برای ایمپلنت‌های اسپلینت‌شده گزارش کرد. اما با نگاه دقیق‌تر مشخص می‌شود که این برتری عمدتاً در ایمپلنت‌های با اتصال خارجی (external hex) دیده شده و در ایمپلنت‌های با اتصال داخلی تفاوت معناداری وجود نداشته است. علاوه بر این، جدول مطالعات همین مرور نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از آن‌ها روی ایمپلنت‌های کوتاه انجام شده و طول پیگیری‌ها از یک سال تا بیش از بیست سال متغیر بوده است. خود نویسندگان هم گفته‌اند که نتوانسته‌اند اثر اسپلینت را بر اساس طول و قطر ایمپلنت جداگانه بررسی کنند. به همین دلیل این یافته را باید با احتیاط به ایمپلنت‌های امروزی که اتصال داخلی و طول معمول دارند تعمیم داد. همچنین از این مقاله نمی‌شود نتیجه گرفت که ایمپلنت‌های کوتاه حتماً باید اسپلینت شوند.
∆ ۳. عوارض مکانیکی
مزیت واقعی اسپلینت در عوارض مکانیکی دیده می‌شود. در مرور ۲۰۱۸، وقتی نتایج همه‌ی مطالعات به‌صورت آماری با هم ترکیب شد، تفاوت معناداری در عوارض پروتزی بین روکش‌های اسپلینت و جدا دیده نشد. با این حال، وقتی مطالعات آن یکی‌یکی بررسی می‌شوند، شل شدن پیچ و از دست رفتن گیر بیشتر در روکش‌های جدا گزارش شده است. مرور سال ۲۰۲۴ (فول تکست در دسترس نبوده؛ بر مبنای ابسترکت) این نکته را روشن‌تر نشان داد. در این مرور، که فقط ایمپلنت‌های مجاور خلفی با اتصال داخلی بررسی شده بودند، عوارض بیولوژیک در دو گروه تفاوتی نداشت، ولی عوارض مکانیکی در روکش‌های جدا به‌طور واضح بیشتر بود. مرور ۲۰۲۵ هم بر همین اساس توصیه می‌کند که در شرایطی مثل فاصله‌ی بین‌فکی زیاد، نیروی اکلوزالی سنگین و ارتفاع تاج بالینی زیاد، اسپلینت کردن ترجیح داده شود تا عوارض مکانیکی کاهش پیدا کند.
∆ ۴. اکلوژن و براکسیسم
ایمپلنت لیگامان پریودنتال ندارد، بنابراین نیروی اکلوزالی را مثل دندان طبیعی جذب و توزیع نمی‌کند و مکانورسپتورهای لازم برای تنظیم نیروی جویدن را هم ندارد. مروری که در سال ۲۰۲۵ روی اورلود اکلوزالی انجام شد، نشان داد که نیروی اضافه و عادت‌هایی مثل براکسیسم با تحلیل استخوان و پری‌ایمپلنتایتیس همراه‌اند. همچنین اگر این نیرو با التهاب ناشی از پلاک همزمان شود، اثرش تشدید می‌شود. شواهد این مرور ناهمگون است و بخشی از آن از مطالعات آزمایشگاهی و مدل‌سازی به دست آمده است. با این حال همه‌ی یافته‌ها در یک جهت هستند و نشان می‌دهند تصمیم به اسپلینت کردن جای اکلوژن محافظ ایمپلنت را نمی‌گیرد.
همین مرور گزارش کرده که کانین گاید نسبت به گروپ فانکشن تنش و تحلیل استخوان کمتری ایجاد می‌کند. در کانین گاید، هنگام حرکت طرفی فک فقط کانین‌ها با هم تماس دارند و دندان‌های خلفی از تماس خارج می‌شوند، بنابراین ایمپلنت‌های خلفی بار جانبی دریافت نمی‌کنند. در گروپ فانکشن، کانین همراه با پرمولرها و گاهی مولر اول در سمت کارگر تماس دارد و بار جانبی بین این دندان‌ها تقسیم می‌شود، بنابراین ایمپلنت خلفی هم بخشی از این بار را تحمل می‌کند. البته این مرور مشخص نکرده که ایمپلنت‌ها در چه ناحیه‌ای بوده‌اند و شواهد آن برای این مقایسه محدود است.
∆ ۵. ایمپلنت‌های پتریگوئید و توبروزیتی
در ایمپلنت‌های پتریگوئید و توبروزیتی وضعیت متفاوت است. مرور سال ۲۰۲۴ روی این ایمپلنت‌ها نشان داد که اگر به ایمپلنت‌های دیگر وصل نشده باشند و روکش تکی یا اوردنچر داشته باشند، بقای کمتری دارند. تعداد ایمپلنت‌های توبروزیتی با روکش تکی در این مرور کم بود، اما بقای یک‌ساله‌ی آن‌ها طبق همان مقاله حدود ۷۷ درصد گزارش شد که به‌وضوح پایین است. به همین دلیل نویسندگان پیشنهاد می‌کنند که وصل کردن این ایمپلنت‌ها با پروتز ثابت به ایمپلنت‌های جلوتر ممکن است مفید باشد.
∆ ۶. گیر غذایی، مثلث سیاه و بهداشت
در تجربه‌ی بالینی من، وقتی اطراف ایمپلنت‌های مجاور کمی تحلیل استخوان اتفاق می‌افتد، پاپیلای بین دو روکش جدا کوتاه‌تر می‌شود. در نتیجه فضای باز بین روکش‌ها، یعنی همان مثلث سیاه (black triangle)، بزرگ‌تر می‌شود. این باعث می‌شود گیر غذایی و احساس گیر غذایی در بیمار بیشتر شود، و این یکی از شایع‌ترین شکایت‌ها بعد از تحویل روکش‌های جدا است. در روکش‌های اسپلینت این فضا کمتر باز می‌ماند، اما در عوض دسترسی به ناحیه‌ی بین ایمپلنت‌ها سخت‌تر می‌شود. بنابراین با یک تریداف (trade-off) روبه‌رو هستیم. روکش جدا تمیز کردن را راحت‌تر می‌کند ولی احتمال گیر غذایی را بالا می‌برد. روکش اسپلینت هم گیر غذایی را کمتر می‌کند ولی تمیز کردن را سخت‌تر می‌کند.
به همین دلیل وقتی روکش‌ها را به هم متصل می‌کنم، کانکتور را طوری طراحی می‌کنم که نخ دندان بتواند از فاصله‌ی بین لثه و روکش‌ها عبور کند. همچنین حتماً به بیمار آموزش می‌دهم که چطور نخ دندان را از زیر کانکتور رد کند و دور هر ایمپلنت را تمیز کند. استفاده از واترجت را هم به او توصیه می‌کنم. مرور ۲۰۲۵ هم برای رستوریشن‌هایی که دسترسی بهداشتی محدودی دارند، استفاده از فلاس تردر (floss threader) و مسواک بین‌دندانی با قطر کم را توصیه کرده است.
∆ جمع‌بندی: یک مسیر تصمیم ساده
- اگر دو ایمپلنت مجاور اتصال داخلی و طول معمول دارند، ارتفاع تاج معمول است و بیمار براکسیسم ندارد، روکش جدا انتخاب منطقی است، چون تمیز کردنش راحت‌تر است و از نظر استخوان هم چیزی از دست نمی‌رود.
- اگر ارتفاع تاج یا فاصله‌ی بین‌فکی زیاد است، نیروی اکلوزالی سنگین است یا سابقه‌ی شل شدن پیچ وجود دارد، بهتر است اسپلینت جدی در نظر گرفته شود.
- در ایمپلنت‌های با اتصال خارجی، شواهد بقا به نفع اسپلینت است.
- اگر بیش از دو ایمپلنت اسپلینت می‌شوند، دسترسی بهداشتی، به‌خصوص اطراف ایمپلنت وسط، باید در طراحی پروتز دیده شود.
- ایمپلنت‌های پتریگوئید و توبروزیتی بهتر است به ایمپلنت‌های دیگر اسپلینت شوند.
- اگر احتمال تحلیل استخوان و باز شدن فضای بین روکش‌ها زیاد است، باید گیر غذایی در روکش جدا را با سختی تمیز کردن در روکش اسپلینت مقایسه کرد. اگر اسپلینت انتخاب شد، کانکتور باید جای عبور نخ دندان داشته باشد و آموزش بهداشت و استفاده از واترجت هم بخشی از درمان باشد.
- در همه‌ی حالت‌ها، کنترل اکلوژن و توجه به براکسیسم جزء اصلی درمان است.
در عمل، سؤال اصلی این نیست که اسپلینت بهتر است یا روکش جدا. سؤال اصلی این است که در هر بیمار خطر بیشتر از کجا می‌آید: از نیرو یا از پلاک. اگر خطر نیرو بیشتر باشد، اسپلینت کمک می‌کند، به شرط آنکه بیمار بتواند زیر آن را تمیز نگه دارد. اگر خطر اصلی بهداشت باشد، روکش جدا انتخاب امن‌تری است.
∆ منابع
- de Souza Batista VE, et al. Should the restoration of adjacent implants be splinted or nonsplinted? A systematic review and meta-analysis. J Prosthet Dent. 2019.
- Lin GH, et al. The influence of prosthetic designs on peri-implant bone loss: An AO/AAP systematic review and meta-analysis. J Periodontol. 2025.
- Pascoal ALB, et al. Impact of splinting implant-supported crowns on the performance of adjacent posterior implants: A systematic review and meta-analysis. J Prosthet Dent. 2024.
- Mojaver S, et al. Under pressure: Unraveling the impact of occlusal overload on peri-implant health – A systematic review. J Prosthodont. 2025.
- Raouf K, Chrcanovic BR. Clinical Outcomes of Pterygoid and Maxillary Tuberosity Implants: A Systematic Review. J Clin Med. 2024.