ترمیم شکستگی و پریدگی روکش‌های سرامیکی؛ از شناخت نوع سرامیک تا انتخاب پروتکل
شکستگی و پریدگی روکش‌های سرامیکی، با وجود موفقیت بالای این رستوریشن‌ها، همچنان در کلینیک پیش می‌آید. عواملی مثل پارافانکشن و الگوی اکلوژن بیمار، طراحی نامناسب رستوریشن، باندینگ ناکافی و نقایص داخلی سرامیک در بروز آن نقش دارند. در بیشتر موارد، ترمیم داخل دهان جایگزین محافظه‌کارانه‌تری برای تعویض کامل روکش است. نیازی به تراش دوباره دندان ندارد و ساختار دندان و حیات پالپ را به خطر نمی‌اندازد.
اما همه شکستگی‌ها را نمی‌شود با یک پروتکل ترمیم کرد. قدم اول و تعیین‌کننده این است که بدانیم در محل شکستگی چه سرامیکی نمایان شده است.
۱. اول جنس سرامیک را مشخص کنیم
سرامیک‌ها از نظر آماده‌سازی سطح در دو گروه اصلی قرار می‌گیرند. گروه اول سرامیک‌های دارای فاز شیشه‌ای هستند، یعنی پرسلن فلدسپاتیک، سرامیک‌های تقویت‌شده با لوسایت و لیتیوم دی‌سیلیکات، که به اچ با هیدروفلوریک اسید (HF) پاسخ می‌دهند. گروه دوم زیرکونیا و آلومینا هستند که فاز شیشه‌ای ندارند و HF روی آن‌ها اثری ندارد.
حالت سوم وقتی پیش می‌آید که دو سرامیک با هم نمایان شوند. نمونه رایجش روکش زیرکونیای ونیرشده است که شکستگی در آن از پرسلن ونیر عبور کرده و به کور زیرکونیا رسیده است.
۲. سرامیک‌های دارای فاز شیشه‌ای: HF و سایلان
برای این گروه، اچ با HF و سپس سایلان بیشترین پشتوانه را دارد. HF بخشی از فاز شیشه‌ای را حل می‌کند و سطح را برای گیر میکرومکانیکی آماده می‌کند، و سایلان اتصال شیمیایی بین سرامیک و رزین را برقرار می‌کند.
سایلان باید در یک مرحله جداگانه زده شود. سایلانی که داخل یونیورسال ادهزیو است جای این مرحله را نمی‌گیرد، چون مخلوط‌شدنش با اجزای دیگر در یک بطری اثرش را کم می‌کند. فسفریک اسید هم جایگزین HF نیست، چون روی سطح گلس‌سرامیک اثر مؤثری ندارد. سندبلاست به‌تنهایی باند ضعیف‌تری از HF می‌دهد و ممکن است در گلس‌سرامیک ترک‌های سطحی ایجاد کند. سرامیک پرایمرهای سلف‌اچ مثل Monobond Etch & Prime در مقایسه با HF گاهی نتیجه مشابه و گاهی ضعیف‌تری داشته‌اند، و هنوز نمی‌شود آن‌ها را هم‌ارز HF دانست.
یک نکته مهم درباره سرامیک‌های لیتیوم سیلیکات تقویت‌شده با زیرکونیا (ZLS) هم وجود دارد. با وجود کلمه زیرکونیا در اسمشان، این سرامیک‌ها سیلیکای زیادی دارند، به HF پاسخ می‌دهند، و پروتکلشان همان HF و سایلان است.
۳. زیرکونیا و آلومینا: سندبلاست و MDP
چون HF روی زیرکونیا و آلومینا اثری ندارد، آماده‌سازی مکانیکی سطح با سندبلاست انجام می‌شود. ولی سندبلاست به‌تنهایی کافی نیست و برای اتصال شیمیایی باید از پرایمر حاوی MDP استفاده کرد، که با سطح اکسیدی زیرکونیا واکنش می‌دهد. سایلان در زیرکونیا اثر چندانی ندارد، چون سطح آن سیلیکای کافی ندارد.
سندبلاست با ذرات پوشش‌داده‌شده با سیلیکا در چند مطالعه نتیجه بهتری از ذرات معمولی آلومینیوم اکساید داشته است. ولی این سیلیکا فقط به‌صورت سطحی روی زیرکونیا می‌نشیند و ممکن است با گذشت زمان جدا شود.
۴. وقتی پرسلن و زیرکونیا با هم نمایان شده‌اند
در این حالت، منطقی‌ترین کار این است که هر سطح با پروتکل مخصوص خودش آماده شود: پرسلن با HF و زیرکونیا با سندبلاست. مشکل این است که هنگام آماده‌سازی دو سطح کنار هم، احتمال آلودگی متقابل وجود دارد و روشی برای جلوگیری از آن گزارش نشده است. به همین دلیل، برای این نوع شکستگی هنوز پروتکل قطعی وجود ندارد.
۵. چند نکته اجرایی
اچ داخل‌دهانی با HF فقط زیر رابردم انجام شود، چون HF برای بافت نرم آسیب‌زاست و ایزولاسیون با رابردم با باند بهتری هم همراه بوده است. سندبلاست داخل دهان هم به رابردم نیاز دارد.
لیزر جایگزین مناسبی نیست. در گلس‌سرامیک‌ها معمولاً باند ضعیف‌تری از HF داده و در زیرکونیا هم به سندبلاست نمی‌رسد.
نوع کامپوزیت ترمیمی در مطالعات تفاوت معنی‌داری در استحکام باند ایجاد نکرده است.
۶. باند خوب همه ماجرا نیست
کامپوزیتی که موقع ترمیم با سرامیک هم‌رنگ است، ممکن است با گذشت زمان، در اثر رنگ‌پذیری یا تغییر ترنسلوسنسی، تطابقش را از دست بدهد. تطابق رنگ آن زیر نورهای مختلف هم ممکن است یکسان دیده نشود.
از نظر مکانیکی هم، در یک مطالعه مقاومت شکست همه روکش‌های ترمیم‌شده پس از بارگذاری چرخه‌ای کاهش پیدا کرد، فارغ از اینکه سطحشان با چه روشی آماده شده بود. پس باند خوب اولیه به معنای دوام تضمین‌شده نیست.
جمع‌بندی کلینیکی
پیش از ترمیم، جنس سرامیک نمایان‌شده را مشخص کنید. برای پرسلن فلدسپاتیک، لوسایت، لیتیوم دی‌سیلیکات و ZLS، اچ با HF و سپس سایلان در مرحله‌ای جداگانه، و برای زیرکونیا و آلومینا، سندبلاست همراه با پرایمر حاوی MDP. هر دو زیر رابردم انجام شوند. در شکستگی‌هایی که هم پرسلن و هم کور زیرکونیا را درگیر کرده‌اند، هنوز پروتکل قطعی وجود ندارد.
این توصیه‌ها تقریباً به‌طور کامل بر مطالعات آزمایشگاهی تکیه دارند و کارآزمایی بالینی در این زمینه وجود ندارد. بنابراین برای انتخاب روش آماده‌سازی راهنمای خوبی هستند، ولی دوام کلینیکی ترمیم را تضمین نمی‌کنند.