DentAI – شاخص BEWE: امتیازدهی و مدیریت ساییدگی دندان در مطب

شاخص BEWE چیست؟

پیش از BEWE، تعداد زیادی شاخص برای ثبت ساییدگی وجود داشت که پیچیده بودند و نتایجشان با هم قابل مقایسه نبود. در سطح مطب هم دندانپزشک معمولاً به اصطلاحات ذهنی مثل خفیف، متوسط و شدید اکتفا می‌کرد، که تفسیرشان بین افراد فرق می‌کرد. BEWE برای حل همین مشکل ساخته شد: یک سیستم امتیازدهی ساده، تکرارپذیر و قابل‌انتقال که هم در مطب برای غربالگری کاربرد دارد و هم به‌عنوان یک واحد مشترک علمی عمل می‌کند.

ایده‌ی اصلی این است که در هر سکستانت (هر یک از شش بخشی که قوس‌های فک به آن تقسیم می‌شود) فقط بدترین سطح آسیب‌دیده امتیاز می‌گیرد، و مجموع شش امتیاز، شدت کلی را نشان می‌دهد.

BPE چیست و چه ربطی به BEWE دارد؟

BPE یا Basic Periodontal Examination یک معاینه‌ی غربالگری ساده‌ی پریودنتال است که در آن وضعیت لثه و عمق پاکت در شش سکستانت با یک پروب مخصوص بررسی می‌شود و فقط بدترین امتیاز هر سکستانت ثبت می‌گردد. BEWE دقیقاً با همین منطق و روی همان ساختار طراحی شده است.

اهمیت این شباهت عملی است: چون BEWE و BPE روش، سیستم امتیازدهی و گرید ثبت مشابهی دارند، می‌توانید هر دو را هم‌زمان و در یک نوبت انجام دهید. این کار وقت شما را می‌گیرد ولی باعث می‌شود نشانه‌های اولیه‌ی ساییدگی از قلم نیفتد. توصیه این است که BEWE برای هر بیمار جدید انجام شود.

شاخص BEWE چه چیزی را می‌سنجد؟

نام شاخص واژه‌ی erosion را در خود دارد، چون وقتی این شاخص معرفی شد، تصور غالب این بود که erosion مهم‌ترین عامل ساییدگی است و ساییدگی شدید به‌ندرت بدون یک عامل اسیدی زمینه‌ای رخ می‌دهد. این اسیدها دو دسته‌اند: اسید intrinsic که از خود بدن می‌آید (مثل ریفلاکس معده یا استفراغ مکرر) و اسید extrinsic که از بیرون می‌آید (مثل نوشیدنی‌های اسیدی، مرکبات و برخی داروها).

اما نکته‌ی مهم برای کار با شاخص این است: BEWE تغییر سطح دندان را بدون توجه به علت ثبت می‌کند. یعنی فقط مخصوص erosion نیست و برای همه‌ی علل ساییدگی به کار می‌رود، از جمله abrasion (ساییدگی مکانیکی مثل مسواک نادرست) و attrition (ساییدگی دندان روی دندان).

سیستم امتیازدهی BEWE

هر سطح با یک مقیاس چهارسطحی امتیاز می‌گیرد:

امتیاز	چه می‌بینید
0	بدون ساییدگی
1	از دست رفتن اولیه‌ی بافت سطحی: کاهش براقیت، سطح کدر یا ظاهر شیشه‌ی مات (frosted glass)
2	نقص مشخص، از دست رفتن بافت سخت کمتر از ۵۰٪ سطح
3	از دست رفتن بافت سخت بیش از ۵۰٪ سطح

در امتیازهای ۲ و ۳ اغلب عاج درگیر است، اما دیدن عاج پیش‌نیاز قطعی این امتیازها نیست. این یک ویژگی عمدی شاخص است: تمایز قطعی بین «از دست رفتن مینا» و «اکسپوز شدن عاج» حذف شده تا از عدم‌قطعیت تشخیصی، به‌خصوص در ناحیه‌ی سرویکال، پرهیز شود.

روش معاینه‌ی گام‌به‌گام

۱. ترجیحاً قبل از معاینه دندان‌ها را تمیز کنید و زیر نور خوب کار کنید.

۲. در هر سکستانت سطوح باکال، اکلوزال یا اینسایزال، و لینگوال یا پالاتال را بررسی کنید.

۳. فقط بدترین سطح هر سکستانت را امتیاز بدهید. آرایش سکستانت‌ها همان آرایش BPE است:

سکستانت	دندان‌ها
۱	17 تا 14
۲	13 تا 23
۳	24 تا 27
۴	37 تا 34
۵	33 تا 43
۶	44 تا 47

۴. شش امتیاز بالاترین را جمع کنید. مجموع حداکثر ۱۸ می‌شود و همین عدد مبنای مدیریت است.

چند قانون عملی که حین معاینه لازم می‌شود:

• در صورت تردید بین دو امتیاز، عدد کمتر را ثبت کنید.
• ترمیمی که بیش از ۵۰٪ سطح را پوشانده امتیاز نمی‌گیرد؛ از سطح دیگر همان سکستانت استفاده کنید.
• اگر در یک سکستانت فقط یک دندان مانده، امتیازش را به سکستانت مجاور اضافه کنید.
• مولر سوم معمولاً حساب نمی‌شود، مگر جایگزین مولر دوم شده باشد.
• در دندان چرخیده، سطحی که رو به گونه است باکال حساب می‌شود و چرخش روی امتیاز اثری ندارد.

امتیازدهی به تفکیک سطح

معیار کلی همان مقیاس ۰ تا ۳ است، اما چند نکته‌ی مخصوص هر ناحیه کمک می‌کند دقیق‌تر امتیاز بدهید.

سطوح اکلوزال مولر و پرمولر: اولین نشانه‌ها گرد شدن کاسپ‌ها و ایجاد تقعر فنجانی روی نوک کاسپ است که به آن cupping می‌گویند. اگر قطر cupping کمتر یا مساوی ۰٫۵ میلی‌متر باشد امتیاز ۱ است، و اگر بیشتر از ۰٫۵ میلی‌متر ولی در مجموع کمتر از ۵۰٪ سطح باشد امتیاز ۲. برای سنجش قطر می‌توانید از پروب WHO کمک بگیرید.

سطوح باکال، لینگوال و پالاتال دندان‌های قدامی: اینجا ارتفاع تاج بالینی را مبنا بگیرید، یعنی فاصله از حاشیه‌ی لثه تا لبه‌ی اینسایزال. اگر از دست رفتن ارتفاع تاج از سمت باکال کمتر از ۵۰٪ باشد امتیاز ۲ و اگر بیشتر باشد امتیاز ۳ است.

لبه‌های اینسایزال: ارزیابی ساییدگی روی لبه‌ی اینسایزال سخت‌تر است، اما همان معیارها اعمال می‌شود، حتی اگر نتیجه‌اش امتیاز بالاتری برای آن سکستانت باشد.

نکته‌ای درباره‌ی بزرگسالان: در بیماران بالای ۲۰ سال به‌ندرت دندان کاملاً بدون ساییدگی است. امتیاز ۱ تقریباً نرمال محسوب می‌شود و تمایز مهم بالینی بین امتیاز ۲ و ۳ است.

جدول ریسک و مدیریت

وقتی امتیاز تجمعی را به سطح ریسک تبدیل کنید، شاخص به شما می‌گوید چه کاری انجام دهید و چه فاصله‌ای بیمار را پیگیری کنید.

امتیاز تجمعی	ریسک	مدیریت
≤ ۲	None	مشاهده‌ی روتین. پیگیری هر ۳ سال
۳ تا ۸	کم	بررسی و توصیه‌ی بهداشت دهان و رژیم غذایی، مشاهده‌ی روتین. پیگیری هر ۲ سال
۹ تا ۱۳	متوسط	بررسی بهداشت و رژیم، شناسایی و حذف عامل اصلی، اقدامات فلوراید برای افزایش مقاومت سطح، ترجیحاً ترمیم نکنید و با کست مطالعه یا عکس مانیتور کنید. پیگیری هر ۶ تا ۱۲ ماه
≥ ۱۴	بالا	مثل سطح متوسط، و در موارد پیشرفت شدید مراقبت ویژه که ممکن است شامل ترمیم باشد. پیگیری هر ۶ تا ۱۲ ماه

برای بیمارانی که در معرض اسید intrinsic یا extrinsic هستند، فاصله‌ی پیگیری را ۶ ماه بگذارید.

نکته‌ای که خوب است بدانید: نویسندگان مقاله‌ی اصلی صراحتاً گفته‌اند این حدود آستانه‌ای بر پایه‌ی تجربه و مطالعات یکی از نویسندگان تعیین شده، پیشنهادی است و باید با گذر زمان بازنگری شود.

اشتباهات رایج در تشخیص

تحلیل لثه را با ساییدگی اشتباه نگیرید. تقعر معمول کنار حاشیه‌ی لثه ساییدگی نیست، آناتومی نرمال دندان است. در صورت شک، با پروب نوک‌گرد (WHO) به‌صورت لمسی بسنجید و با دندان مجاور مقایسه کنید.

پوسیدگی سرویکال را با erosion اشتباه نگیرید. پوسیدگی ریشه قهوه‌ای-نارنجی است و سطحش نرم و ترد؛ ساییدگی بدون پوسیدگی هم‌رنگ بافت دندان است و سطحش سخت. تجمع پلاک هم معمولاً همراه پوسیدگی است. اگر ضایعه‌ی پوسیدگی همراه با ساییدگی دیدید، امتیاز BEWE همان سطح را بدون توجه به پوسیدگی ثبت کنید؛ اما اگر شک داشتید پوسیدگی است یا erosion، آن را پوسیدگی در نظر بگیرید و BEWE 0 ثبت کنید.

BEWE در کودکان

همان پروتکل برای کودکان و دندان‌های شیری به کار می‌رود، با همان گرید، که سکستانت‌ها به قدامی و خلفی تقسیم می‌شود. چون دندان شیری مستعدتر به ساییدگی است، امتیاز معمولاً بالاتر خواهد بود. ارزیابی ریسک باید این را در نظر بگیرد و در موارد پرخطر فاصله‌ی پیگیری به ۶ تا ۱۲ ماه کاهش پیدا کند.

محدودیت‌های BEWE

• BEWE برای سنجش پیشرفت ساییدگی در طول زمان طراحی نشده است. یک ارزیابی مقطعی و مکمل قضاوت بالینی است، نه ابزار مقایسه‌ی قبل و بعد.
• BEWE راهنمای انتخاب تکنیک پروتزی یا ترمیمی نمی‌دهد، چون در این سطح تصمیم‌گیری تنوع بین کلینیسین‌ها زیاد است.
• BEWE یک شاخص غربالگری است؛ برای بررسی دقیق‌تر به نسخه‌ی مفصل‌تری نیاز است.

پرسش‌های پرتکرار

آیا BEWE فقط برای erosion است؟
نه. شاخص تغییر سطح را بدون توجه به علت ثبت می‌کند و برای abrasion و attrition هم به کار می‌رود.

بیشترین امتیاز ممکن چقدر است؟
۱۸، یعنی مجموع بالاترین امتیاز شش سکستانت.

چند وقت یک‌بار باید BEWE را تکرار کرد؟
بسته به ریسک، از هر ۳ سال در ریسک None تا هر ۶ ماه در بیماران در معرض اسید.

اگر ترمیم بیشتر سطح را پوشانده باشد چه؟
اگر ترمیم بیش از ۵۰٪ سطح را بپوشاند، آن سطح امتیاز نمی‌گیرد و باید از سطح دیگر همان سکستانت استفاده کرد.

آیا BEWE پیشرفت ساییدگی را اندازه می‌گیرد؟
نه. یک ارزیابی منفرد است و دقت کافی برای مقایسه در طول زمان ندارد.