DentCast
DentCast
دکتر فواد شهابیان
مرور منابع

وقتی قدامی‌های پایین برای رستوریشن بالا فضا نمی‌گذارند، چه کنیم؟

English

فرض کن می‌خواهیم برای دندان‌های قدامی بالا رستوریشن بسازیم، اما دندان‌های قدامی پایین فضای کافی باقی نمی‌گذارند. آیا می‌توانیم با کوتاه‌کردن لبه انسیزال پایین، مشکل را حل کنیم؟

گاهی بله؛ اما قبل از تراش باید علت کمبود فضا را مشخص کنیم. آیا دندان‌های پایین بیش از حد رویش پیدا کرده‌اند یا مشکل از رابطه فکی و از دست رفتن ساپورت خلفی است؟

یک مقاله مروری و یک گزارش موردی، دو وضعیت متفاوت را نشان می‌دهند که در تصمیم‌گیری بالینی اهمیت دارند.

اول علت کمبود فضا را پیدا کنیم

اگر لبه انسیزال قدامی‌های پایین نسبت به صفحه اکلوژن مرجع بیش از حد کرونالی قرار گرفته باشد، باید به سوپرااراپشن (Supraeruption) فکر کنیم.

اما در دندان‌های ساییده، فقط طول تاج را نباید ملاک قرار داد. گاهی دندان همراه با بافت لثه به‌تدریج به سمت کرونال حرکت کرده است؛ پدیده‌ای که به آن رویش جبرانی (Compensatory Eruption) می‌گویند.

در این شرایط، کوتاه‌کردن لبه انسیزال به‌تنهایی موقعیت نامناسب دندان و لثه را اصلاح نمی‌کند.

صفحه اکلوژن مرجع در سفالومتری
تصویر ۱. خط قرمز صفحه اکلوژن مرجع است: از سطح اکلوزال مولرهای دوم تا لب بالا در حالت استراحت. منبع: Alfallaj 2020، Fig. 1
قدامی‌های ساییده با رویش جبرانی
تصویر ۲. قدامی‌های ساییده با تاج کلینیکی کوتاه و مارجین لثه نامنظم، در حالی که دندان‌های خلفی ارتفاع طبیعی دارند. منبع: Alfallaj 2020، Fig. 2

در یک کیس بالینی، چرا قدامی‌های پایین را کوتاه کردند؟

در گزارش موردی Koo و همکاران، بیمار کلاس III اسکلتی، سایش شدید دندان‌ها، کاهش OVD و از دست رفتن ساپورت خلفی داشت.

درمانگران ابتدا ارتفاع عمودی جدید را با یک اورلی دنچر موقت (Overlay Denture) آزمایش کردند و بیمار را طی چند ماه ارزیابی کردند.

پس از تغییر رابطه فکی، در مسیر بسته‌شدن فک، تعدادی از دندان‌های پایین با قدامی‌های بالا تداخل پیدا می‌کردند. بنابراین لبه انسیزال این دندان‌ها به‌صورت انتخابی اصلاح شد تا فضای لازم برای بازسازی قدامی فراهم شود.

نکته مهم اینجاست که اصلاح انسیزال از ابتدا انجام نشد؛ ابتدا OVD و رابطه فکی تغییر کرد و پس از ارزیابی، تداخل باقی‌مانده برطرف شد.

از طرف دیگر، این دندان‌ها دچار سوپرااراپشن نبودند و حتی به دلیل سایش، کوتاه‌تر از اندازه طبیعی بودند. بنابراین تراش آن‌ها برای درمان رویش بیش از حد نبود، بلکه برای رفع تداخلی بود که در رابطه فکی جدید ایجاد شده بود.

وضعیت اولیه بیمار
تصویر ۳. وضعیت اولیه بیمار: کراس‌بایت شدید قدامی، سایش شدید دندان‌ها و از دست رفتن ساپورت خلفی. منبع: Koo و همکاران 2026، Fig. 1
مراحل پروتز موقت
تصویر ۴. مراحل موقت: اورلی دنچر برای آزمایش ارتفاع جدید (A و B)، موقت قدامی بالا بعد از اصلاح انسیزال پایین (C) و موقت کل فک (D). منبع: Koo و همکاران 2026، Fig. 10

چرا کراس‌بایت بهتر شد؟

بهبود رابطه قدامی عمدتاً حاصل بازگرداندن OVD و چرخش فک پایین به سمت عقب و پایین بود، نه کوتاه‌کردن دندان‌ها.

در پایان، رابطه قدامی از کراس‌بایت شدید به لبه‌به‌لبه (Edge to Edge) رسید.

این نتیجه یک درمان سازشی بود. برای رسیدن به اورجت و اوربایت طبیعی، ارتودنسی یا جراحی ارتوگناتیک لازم بود؛ اما با توجه به شرایط بیمار و رضایت او از نتیجه، درمان بیشتری انجام نشد.

تغییرات سفالومتری
تصویر ۵. سفالومتری اولیه (A)، با پروتز موقت (B) و هم‌پوشانی آن‌ها (C) که چرخش فک پایین به عقب و پایین را نشان می‌دهد. منبع: Koo و همکاران 2026، Fig. 11
رستوریشن‌های نهایی لبه به لبه
تصویر ۶. رستوریشن‌های نهایی با رابطه قدامی لبه به لبه (edge to edge). منبع: Koo و همکاران 2026، Fig. 17

چه زمانی ارتودنسی انتخاب بهتری است؟

اگر دندان‌های قدامی همراه با استخوان و لثه دچار رویش جبرانی شده باشند، اینتروژن ارتودنسی (Orthodontic Intrusion) می‌تواند موقعیت دندان و مارجین لثه را اصلاح کند و نیاز به تراش انسیزال را کاهش دهد.

البته این روش زمان‌بر است، به همکاری بیمار و دوره تثبیت نیاز دارد و احتمال تحلیل اپیکال ریشه نیز باید در نظر گرفته شود.

در شرایط دیگر، ممکن است بازسازی دندان‌های خلفی و افزایش OVD، جراحی افزایش طول تاج یا Dahl Concept مطرح باشند. انتخاب روش به علت اصلی کمبود فضا و طرح درمان کلی بستگی دارد.

اینتروژن ارتودنسی قدامی‌های ساییده
تصویر ۷. اینتروژن قدامی‌های ساییده (B) با مرجع قرار دادن مارجین لثه دندان‌های مجاور، و سپس رستوریشن (C). منبع: Alfallaj 2020، Fig. 3

برای تصمیم‌گیری سر یونیت چه چیزهایی را بررسی کنیم؟

قبل از کوتاه‌کردن قدامی‌های پایین، سه موضوع را بررسی کن:

  • ساپورت خلفی و OVD: آیا ارتفاع عمودی و رابطه فکی بیمار مناسب است؟
  • موقعیت دندان‌ها: آیا قدامی‌های پایین نسبت به صفحه اکلوژن مرجع بیش از حد رویش پیدا کرده‌اند؟
  • وضعیت سایش و لثه: آیا سایش با رویش جبرانی و تغییر موقعیت مارجین لثه همراه بوده است؟

اگر پس از تعیین OVD و رابطه فکی مناسب، فقط یک تداخل موضعی باقی مانده باشد، اصلاح انتخابی انسیزال می‌تواند بخشی از طرح درمان باشد.

اما اگر مشکل ناشی از رویش جبرانی یا از دست رفتن ساپورت خلفی باشد، کوتاه‌کردن دندان به‌تنهایی علت اصلی را برطرف نمی‌کند.

مرز شواهد: این گزارش موردی، یک نمونه از اصلاح انتخابی انسیزال پس از تغییر رابطه فکی است؛ نه دلیلی برای اینکه این روش را به‌طور معمول جایگزین ارتودنسی بدانیم.

∆ منابع

جستجوی سراسری دنت‌کست